Reklama

Reklama

​Bez krtani wciąż można nieźle żyć, choć inaczej

Po usunięciu krtani trzeba inaczej jeść

Wydawałoby się, że z jedzeniem nie powinno być problemów - w końcu przechodzi ono do żołądka nie przez krtań, a przez przełyk. Nie pozostaje on jednak nietknięty po leczeniu. 

Reklama

Choć droga pokarmowa po operacji krtani pozostaje niezmieniona, aby stworzyć lepsze warunki gojenia rany pooperacyjnej w przełyku, na pierwszych 14 dni po zabiegu zakłada się przez nos dren, przez który podaje się zmiksowany pokarm. 

Po usunięciu drenu stopniowo przechodzi się od diety płynnej do papkowatej, aż wreszcie można jeść mniej więcej wszystko, jak przed zabiegiem.

Niestety po naświetlaniu, które jest częścią leczenia zmian nowotworowych, często tworzą się blizny, które wywołują przykurcze - w praktyce może to oznaczać kłopot z przetransportowaniem jedzenia.

- Jedna z pacjentek powiedziała mi, że kłopotliwe było dla niej jedzenie zupy. Zdrowe osoby nie zwracają na takie codzienne czynności uwagi, nie zastanawiamy się nad tym - wydaje nam się, że jedząc zupę łyżką wlewamy ją do gardła, a tak naprawdę my ją z tej łyżki zdejmujemy, wciągamy. 

Tymczasem ci chorzy nie mają już tej umiejętności - mówi logopeda.Zdarza się też, że pokarm przedostanie się do nosa, a przy braku umiejętności wydmuchiwania jest kłopotliwe. Koniec zatem z szybkim połykaniem i niedokładnym gryzieniem.Podobnie problemy może stwarzać zbyt zwężony przełyk, do czego może dojść na skutek operacji i następującej po niej radioterapii. 

- Jeśli chorzy połkną zbyt duży kawałek, niedokładnie pogryzą, jeśli jedzenie będzie za mało śliskie lub zbyt suche - może zatrzymać się w trakcie połykania - zwraca uwagę specjalistka. 

Spodziewając się gościa po zabiegu usunięcia krtani, lepiej spytać, co należałoby przygotować. Z pewnością lepiej nie uwzględniać w menu kotleta schabowego lub suchego mięsa z piersi kurczaka - to twarde i mało śliskie pokarmy. Po operacji pacjenci najczęściej przechodzą na dietę śliską, lepką, a nawet płynno-papkowatą. 

 - Czasami też zmieniają im się smaki, jama ustna po radioterapii często jest poparzona i niektórzy mają zupełnie inne poczucie smaków. Inni zaś odczuwają część pokarmów jako tkliwe, bo skóra po radioterapii pozostaje w delikatnym bólu i niektórzy pacjenci np. po zjedzeniu czegoś słodkiego, albo gdy napiją się symbolicznie łyczek szampana, czują jakby mieli ranę w buzi, choć wcale jej nie mają - mówi mgr Dominika Kozłowska.

Chory musi także uważać podczas jedzenia gorących posiłków i napojów, aby nie spowodować oparzenia jamy ustnej lub przełyku. Ponieważ nie ma już możliwości dmuchania oraz wciągania powietrza równocześnie z piciem i jedzeniem pacjent musi zawsze sprawdzać temperaturę potraw.

Kłopoty z wypróżnianiem

Usunięcie krtani powoduje utratę prawidłowego funkcjonowania tzw. tłoczni brzusznej, co skutkuje zaburzeniami czynności zależnych od parcia - nie wolno dźwigać. 

Dla wielu osób, które dotychczas wykonywały pracę fizyczną, oznacza to konieczność zmiany zawodu. Trzeba też uważać z noszeniem ciężarów na co dzień, np. zakupów. Choć ciąża przy tej chorobie nie zdarza się często (chorują najczęściej mężczyźni, a poza tym nowotwór rozwija się zwykle już w wieku poprodukcyjnym), trzeba mieć jednak na uwadze, że po usunięciu krtani nie jest możliwe urodzenie dziecka siłami natury, lecz wyłącznie poprzez cesarskie cięcie.

Bardziej prozaicznym, ale i dojmującym problemem tych pacjentów jest natomiast wypróżnianie, podczas którego także używamy tłoczni brzucha. Dlatego ci chorzy muszą wyjątkowo dbać o dietę także po to, aby unikać zaparć.Ponieważ zmienia się funkcja mięśni dźwigających, kolejną niekorzyścią jest usztywnienie szyi. 

- Póki krtań była przywiedziona do kręgów szyjnych, wszystko sprawnie działało, ale kiedy zostanie wycięta, zabezpieczenie kręgów szyjnych jest już inne. Stąd też często widać u tych chorych specyficzną, usztywnioną pozycję wynikająca z ograniczonej ruchomości szyi. Zaburzone są ruchy obrotowe i rotacyjne, czyli do boku i do góry oraz ruchy diagonalne (skośne). Pojawia się też tzw. wysoka obręcz barkowa sprawiająca u tych osób wrażenie ciągłego napięcia. To wynik reakcji obronnej kręgosłupa szyjnego, który traci swoje naturalne podparcie - wyjaśnia specjalistka.

Wstydliwą dla wielu pacjentów konsekwencją otworu w szyi jest fakt, że chory nie może zapanować nad odgłosami typu odbicie lub kaszel. 

- To duża uciążliwość, której chorzy się wstydzą, bo w naszej kulturze publiczne bekanie jest źle odbierane. Nie zawsze też mile widziane są napady kaszlu, którego te osoby nie są w stanie w żaden sposób powstrzymać - zwraca uwagę mgr Dominika Kozłowska.

Nauka mówienia

Krtań pełni olbrzymią rolę w artykulacji dźwięków, zatem jej usunięcie powoduje, że trzeba się na nowo nauczyć mówić. Stosowane są dwa sposoby nauki mowy po takim zabiegu. Pierwszy to tzw. metoda przełykowa - w którym chory musi opanować świadome, kontrolowane oddychanie przeponowe. Nie jest to łatwe i trwa zazwyczaj kilka miesięcy. Drugi sposób to nauka mowy zastępczej za pomocą wszczepionej protezy.

- Proteza nie jest generatorem dźwięku - zasadą jej działania jest szczelne zamknięcie tracheostomy po wdechu, co uniemożliwia ucieczkę nagromadzonego powietrze. Powietrze to przechodzi przez protezę i trafiając do zwieracza gardłowo-przełykowego wydaje dźwięk. Dzięki protezie pacjenci nie muszą się uczyć mówić przez wiele miesięcy, jesteśmy  w stanie nauczyć pacjentów mówić z użyciem protezy głosowej w ciągu trzech, czterech tygodni od operacji, a jeśli dobrze współpracują - nawet szybciej - zapewnia logopeda.

Kłopotów po wycięciu krtani jest znacznie więcej

Do tej pory pacjenci po usunięciu krtani dostwawali bezwzględny zakaz pływania. Ale nadchodzi zmiana - można zastosować specjalne zabezpieczenie (woda nie może wlewać się przez nos). 

Pływania po takim zabiegu jako jedyny w naszym kraju uczy fizjoterapeuta dr hab. Sławomir Marszałek. Powstają jednak coraz nowsze rozwiązania i niewykluczone, że także pływanie stanie się bardziej dostępne dla osób bez krtani. Niektórzy muszą też zmienić przyzwyczajenia dotyczące spania - niewskazane jest spanie na wznak oraz na brzuchu.

Niewiele mówi się także o seksie po laryngektomii

Jeżeli pacjent czuje się dobrze nie ma do niego żadnych przeciwwskazań, nie bez znaczenia jednak są pozycje przyjmowane podczas stosunku. 

- Ważne jest, aby przed zbliżeniem nie najadać się, bo pochylenie, wysiłek i przyspieszony oddech mogą przyspieszać perystaltykę jelit, co może się objawić niechcianym odbiciem treścią z żołądka. Trudna jest także pozycja leżąca - pozioma, która sprzyja refluksowi treści pokarmowej z żołądka do przełyku - wyjaśnia terapeutka.

I zaznacza, że bardzo się cieszy, gdy słyszy że pacjenci są aktywni seksualnie, ale podkreśla, że warto z nimi o tym porozmawiać, aby pomóc im uniknąć nieprzyjemnych sytuacji.

- Walczymy o to, aby chorzy wracali do życia sprzed zabiegu i w dużej mierze to się udaje - coraz częściej mamy aktywnych pacjentów, którzy tęsknią za swoją dotychczasową aktywnością  - wyjaśnia Dominika Kozłowska.

Pacjenci po usunięciu krtani muszą nauczyć się nowych umiejętności. Medycyna spieszy im z pomocą - konieczna jest wielotygodniowa rehabilitacja, która jednak, na szczęście, przynosi dobre efekty.

Zobacz także: 



Reklama

Reklama

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy

Dziś w Interii

Raporty specjalne

Rekomendacje