Ja Janda

Zdjęcie

Główne role zaczęła grać już na studiach. Zmęczenie? Tylko fizyczne  

/Jacek Poremba /Twój Styl

Twój Styl: Ma pani już gdzieś swój pomnik? Jak Woody Allen w Oviedo?

Krystyna Janda: Nic mi o tym nie wiadomo. Zresztą pomniki nie mają żadnego znaczenia.

Dla pani może i nie mają. No, ale chcąc nie chcąc, jest pani narodową ikoną, jak Jan Paweł II, Lech Wałęsa. Wchodzi pani np. do warzywniaka i… co się dzieje?

- Czy pani czasem nie przesadza? Wczoraj weszłam i nikt na mnie nie zwrócił uwagi. I dobrze! Ludzie mnie nie rozpoznają, odwracają się dopiero na dźwięk głosu. Na co dzień chodzę nieumalowana, a teraz mam jeszcze siwe włosy… (śmiech).

Siwe włosy są z powodu roli?

- Tak, przestałam je farbować dla Marii Skłodowskiej-Curie. Nie chcę grać w peruce.

Podobno zamierza pani wycinać z tego filmu sceny erotyczne?

- Jeżeli film powstanie, będzie filmem Márty Mészáros. Ona zdecyduje. Był pomysł, by dodać trochę „erotyki”. Podobno młoda Maria Skłodowska- Curie była namiętna, ale w tym okresie życia będzie ją grała inna aktorka. Przekonuję Mártę i producenta, żeby tych scen było jak najmniej, bo uważam, że to ma być film o wielkiej uczonej, o jej skomplikowanym charakterze. I to jest fascynujące. Miała romans z Paulem Langevinem, była tematem brukowców – ewenement w tamtych czasach – ale nie powinno się kłaść na to nacisku. Mnie chodzi tylko o proporcje tematów w scenariuszu.

Gdyby to był film o mężczyźnie nobliście, pewnie sceny erotyczne nie umniejszyłyby rangi jego zasług… Jest pani wrażliwa na tzw. kwestie kobiece. Poparła pani parytety na listach wyborczych. Nawet mnie to zdziwiło…

- Zdziwiło?!

Tak, bo osiągnęła pani sukces bez parytetów, forów. Wiele kobiet w podobnej sytuacji mówiło: „Mnie się udało, więc można…”.

- Jestem pewna, że wielu kobietom trzeba stworzyć możliwość, aby zrobiły pierwszy krok. Potem już ruszą. Po ‘89 roku powiedziałam sobie, że nie będę mieszać się do polityki i nie robię tego. Jeśli jednak chodzi o problemy dzieci i kobiet, uważam, że trzeba zabierać głos, bo jest o czym mówić .

A gdyby kobiety chciały panią na prezydenta?

- Ależ ja się do tego nie nadaję!

Myślę, że mogłoby być ciekawie…

- Myślę, że szkoda Polski na to, żeby było ciekawie. Dla mnie to wcale nie są żarty. Traktuję to, co dzieje się w Polsce i co się będzie w niej działo, śmiertelnie poważnie. Mam cały czas poczucie niestabilności. Ja powinnam robić to, co umiem – grać.

Ile pani już tych ról zagrała? W ogóle je pani liczy?

- Chyba rzeczywiście nie ma w Polsce w tej chwili aktorki, która zagrała więcej. To już około 200 ról. Zawsze grałam około ośmiu ról równolegle. W teatrze zwykle sześć i jednocześnie dwie w filmach. W dodatku w czasie, gdy np. w teatrze grałam Callas, w filmie – w "Kuchni polskiej". Zawsze to były skrajnie różne postacie.

Osiem postaci w głowie?! Można zwariować! Nie zdarzyło się pani np. na planie "Stanu posiadania" Zanussiego mówić kwestii Modrzejewskiej?

- To zawód! Chirurg przecież też nie ucina ręki zamiast nogi, choć ma codziennie po kilka operacji. Aktorstwo polega po prostu na zapamiętywaniu i umiejętności powtarzania. Emocji, konstrukcji i sytuacji, którą ma się opowiedzieć. Od kilku lat gram około 250 spektakli rocznie. Prawie codziennie stoję na scenie. Posiadłam umiejętności techniczne i gotowość emocjonalną, która samą mnie czasem dziwi. Chodzi także o odporność psychiczną.

Przed laty też tak było?

- Wtedy było trudniej. Tym bardziej że nigdy nie grałam epizodów, od początku główne role. A tzw. soliści muszą mieć w sobie prawdziwą wolność, wiarę w ten zawód i wiarę w siebie. Przecież aktor, grając, cały czas siebie ocenia. W każdym razie ja to zawsze robiłam i robię. Przed laty do każdego wieczoru w teatrze, do każdego ujęcia w filmie musiałam się od rana przygotowywać emocjonalnie. Co dzień się zastanawiałam, czy wieczorem będę w stanie tak się zmobilizować, by zagrać np. Ninę Zarieczną w Mewie. I czy uda mi się zrobić to tak, żeby Trieplew rzeczywiście miał powód popełnić samobójstwo. Raz nawet mi się zdarzyło, że zeszłam ze sceny w połowie, bo uznałam, że nie dam rady. Publiczność chyba nie zauważyła, że powinno być coś więcej, bo wybiegłam z płaczem, ale od dyrektora i reżysera spektaklu dostałam ostrą reprymendę. Dziś chce mi się śmiać z mojego zachowania. Rzeczywiście, dawniej zawód chyba mylił mi się z życiem. Tak było przez pierwsze dziesięć lat.

Akurat dziesięć? To jakaś granica w zawodzie aktora?

- Nie, w dziesiątym roku zagrałam w "Przesłuchaniu" Ryszarda Bugajskiego. Wiedziałam, że to rola życia. W tym filmie to, co umiem zagrać i co będzie na ekranie, było dla mnie równie ważne, jak życie. Granie tej roli i emocje z nią związane daleko przekroczyły moje obowiązki zawodowe, ale od tego filmu uważam się za aktorkę. Po Przesłuchaniu uznałam, że skończyłam terminowanie w zawodzie i zaczęłam go naprawdę uprawiać.

Czuła pani od razu, że to przełomowa rola?

- Wiedziałam, że druga taka propozycja może się nie zdarzyć. Wiedziałam, że wypowiadam się na temat, który dla wszystkich widzów będzie równie ważny, jak dla mnie. Oddałam tej roli wszystko, co wtedy umiałam i rozumiałam – zawodowo i prywatnie, ale nie było strat – nie rozwiodłam się, dzieci nie cierpiały, nie głodowałam.

A w innych rolach, w których na zawsze zapamiętali panią Polacy… Co dała pani tym postaciom z siebie, jaka wtedy pani była?

- Nie wiem, nie umiem tego ocenić. Grałam, i tyle. Każda z ról, nad którą zaczynałam pracować, była najważniejsza. Poza tym nic nie umiem robić bez emocji. Za rok kończę 60 lat! Nie pamiętam szczegółów sprzed trzydziestu lat (śmiech).

Andrzej Seweryn skończył 65 i potrafi opowiedzieć, jaki garnitur mu pani wybrała 30 lat temu! Z takimi detalami jak kroje klap.

- Ja, niestety, nie mam takiej pamięci (śmiech)! Nie pamiętam, ani co miałam na sobie, ani jaka byłam 30 lat temu i co z tego oddałam postaci...

No ale np. w "Kochankach mojej mamy"…

- To jedna z moich ulubionych bohaterek. Wtedy nie przyjmowałam wielu ról, które mogłyby zaszkodzić mojemu wizerunkowi, jaki stworzył Andrzej Wajda. Jego Agnieszka z "Człowieka z marmuru" nie mogła grać np. alkoholiczki. I pewnego dnia Andrzej powiedział: „Jest dla ciebie rola u Piwowarskiego”. Bardzo się z tego ucieszyłam, szczególnie kiedy przeczytałam scenariusz. Ale też nie było „ofiar”. W Modrzejewskiej też nie. Tylko na półtora roku wyłączyłam się z teatru. Co dzień wychodziłam z domu o szóstej rano na plan – jak do fabryki. Tyle tylko że mój mąż robił zdjęcia, więc byliśmy ciągle razem, mieliśmy cudowny czas.