Udręka monogamii

Zdjęcie

Chcemy być wierni. Obiecujemy to sobie  

/© Panthermedia

Przywra monogeniczna Diplozoon paradoxum jest pasożytem ryb z rodziny karpiowatych. Osiąga długość do 11 centymetrów. Dorosłe formy osadzają się w skrzelach ryb i wysysają krew żywiciela.

To jeden z tysięcy znanych biologom pasożytów i nie byłoby w tym nic interesującego, gdyby nie fakt, że jest jedynym absolutnie monogamicznym stworem na ziemi. Larwa Diplozoon nie przekształca się w postać dorosłą aż do czasu napotkania drugiej larwy. Po osadzeniu się na skrzelach żywiciela zrastają się parami i zaczynają przeobrażać w postać dorosłą. Dopiero u zrośniętych osobników wykształcają się narządy rozrodcze, samca w jednej części, a samicy w drugiej.

Diplozoon z natury rzeczy nie może być poligamiczny. Nie ma po prostu wyboru. I to jest paradoxum jedyne w swoim rodzaju. Jeśli paradoksalność mierzyć w procentach, to drugim na liście – w kontekście przywiązania do monogamiczności – jest homo sapiens.

Około 50 procent przedstawicieli tego gatunku pozostaje przez całe życie w związku z jednym tylko partnerem. Dla neurobiologów, biologów ewolucji, a także antropologów jest to bardzo zagadkowe i co najmniej dziwaczne. Dlaczego aż 50 procent?! To przecież wbrew Naturze, tej przez duże N, to nie leży w interesie przetrwania gatunku.

A mimo to ludzie chcą być sobie nawzajem wierni. I z pełnym przekonaniem w pewnym momencie życia to obiecują. Bardzo często pod przysięgą, w obecności Boga i kapłanów albo godła i urzędników, a także w obecności świadków. I potem własnoręcznymi podpisami na przeróżnych dokumentach uwiarygodniają obietnice o tym, że „do końca życia…”.

Przed tym jednakże wielokrotnie obiecują to w wyszeptywanych wyznaniach, tuląc się, całując, dotykając i łącząc ze sobą nawzajem. Pragnienie dochowania wierności jest u ludzi powszechne. Według ostatnio opublikowanych wyników badań uniwersytetów w Hamburgu i Lipsku (2010 rok), ponad 90 procent ankietowanych mężczyzn i kobiet życzy sobie pozostania wiernym do końca życia jednej partnerce lub jednemu partnerowi.

Dotyczy to zarówno par hetero-, jak i homoseksualnych. Jednak z tych samych ankiet wynika, że tylko około 50 procentom się to udało. Ale jak twierdzi profesor Volkmar Sigusch, światowej sławy seksuolog z Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie nad Menem i terapeuta z trzydziestoletnią praktyką, nie powinno się w te przesadzone, jego zdaniem, 50 procent wierzyć. Bo jeśli chodzi o własne życie seksualne, ludzie chętnie kłamią. Tylko w przypadku oświadczeń podatkowych kłamią jeszcze bardziej.

Wierność jako model związku dwojga ludzi jest wciąż bardzo atrakcyjna. Ludzi ciągle fascynują literackie historie Penelopy i Odyseusza, Romea i Julii czy Orfeusza i Eurydyki. Ale znają także historie wolnej miłości z okresu rewolucji seksualnej końca lat 60. XX wieku, kiedy to seks ekstremalnie zhedonizowano jako źródło nieskończonej przyjemności, szczęścia i drogi do wolności, oddzielając go od pojęcia rodziny, macierzyństwa, ojcostwa i odpowiedzialności.

Destrukcyjny wpływ tamtej rewolucji wyraźnie odzwierciedlają dzisiejsze statystyki. W projekcie pilotowanym przez uniwersytet z Monachium zadano pytanie: „Czy zdrada partnerki/partnera byłaby dla pana/pani poważnym problemem w obecnym związku?”. Respondenci urodzeni między 1994 i 1990 rokiem w ponad 77 procentach odpowiedzieli, że tak, natomiast urodzeni w latach 1970-1974 – jedynie w 62 procentach. Wszystko wskazuje na to, że dzisiejsi młodzi ludzie oddalają się powoli od idei wolnej miłości i cenią ekskluzywność swoich związków bardziej niż ich rodzice. Tak przynajmniej twierdzą w ankietach mających określić ich wartości. A jak je przeobrażają w rzeczywistość?

Niestety nie tak skutecznie jak ich rodzice. Na pytanie: „Czy w ostatnim roku pan/pani dopuścił/a się zdrady?”, osoby z lat 1990-1994 w 4,5 procent odpowiadają, że tak, podczas gdy roczniki 1970-1974 tylko w 1,8 procent przyznają się do zdrady. I to pomimo to, że urodzona w 1970 roku statystyczna 40-latka osiągnęła apogeum swoich niezaspokojonych potrzeb seksualnych, a jej statystyczny partner znudzony zanikającym pożądaniem tylko jednej kobiety wkracza w niebezpieczną fazę „kryzysu wieku średniego”.

Te dane bardzo dobrze obrazują szerokość przepaści pomiędzy tym, czego byśmy sobie życzyli od siebie, a tym, jacy jesteśmy naprawdę. Bo dochowywanie wierności to nieustanna walka z naturą i poligamicznym zwierzęciem, które się w nas kryje. Niektórzy walczą w bardzo sprytny sposób. Nie są wierni raz na całe życie, ale, nazwijmy to, seryjnie. Taka „wierność light”. Dotrzymują wierności przez krótszy lub dłuższy czas różnym partnerkom lub partnerom i w ankietach w absolutnej zgodzie ze swoim sumieniem stawiają haczyk przy odpowiedzi „jestem wierna/wierny”.

Człowiek wierny nie ma łatwo w życiu. Tak twierdzą socjologowie, przywołując efekt udomowienia i znudzenia, tak uważają neurobiolodzy mierzący spadający z czasem poziom stężenia endorfin w mózgu, tak deklarują seksuolodzy próbujący na nowo zagonić do łóżka niepożądających się ludzi. A mimo to aż połowa naszego gatunku jest zdania, że warto przywrzeć do siebie raz na zawsze. Mając wybór…

Janusz L. Wiśniewski

PANI 7/2011